Η εφηβεία είναι μια φάση ζωής πολυσυζητημένη.
Μιλάνε για κρίση, για περίοδο αλλαγών, μιλάνε για κατάθλι¬ψη, για ανεξέλεγκτους θυμούς, για απότομες, άκαιρες και άσκο¬πες εκρήξεις οργής, για αντιδράσεις βίαιες, για πόνο, φόβο, κλάμα, θλίψη, λύπη, έλλειψη σεβασμού, για επιπολαιότητα, αυθορμητισμό, ανησυχίες και ερωτηματικά. Ο έφηβος απ’ την άλλη χαρακτηρίζεται αλλά και νιώθει σαν παιδί και απ’ την άλλη συμπεριφέρεται και νιώθει σαν ενήλικας. Μοιάζει θαρ¬ρείς σαν τα πτυσσόμενα που κονταίνουν ή ψηλώνουν ανάλογα με τη χρήση τους.
Αν ήταν εποχή η εφηβεία, θα ήταν μάλλον η άνοιξη. Μια εποχή που ανθίζουν τα λουλούδια, γεμίζει γύρη η ατμόσφαιρα, ομορφαίνει η φύση, γεννιέται, ξαναγεννιέται θαρρείς κάθε ύπαρξη που δηλώνει ζωή, αλλάζει, αναστατώνεται η γη ….
Μπροστά σ’ αυτή τη θεαματική αναστάτωση της γης, ο άνθρωπος εκδηλώνει συχνά αλλεργίες. Αλλεργίες που τον ταλαι¬πωρούν αλλά δεν του στερούν τη χαρά της εποχής αυτής. Συνήθως ανοίγει, ανθίζει, ερω¬τεύεται και αυτός….
Η εφηβεία, λοιπόν, ως μετα¬βατική περίοδος, από την παι¬δική στην ενήλικη ηλικία, δεν μπορεί παρά να είναι μια περίοδος γεμάτη διεργασίες. Αλλά πότε ζούμε την εφηβεία; Από 12 έως 18; Από 14 έως 25; Από 10 έως 16; Από 25 έως 30;
Κάποιο παγωμένο βράδυ του περασμένου Φλεβάρη, στο αμφιθέατρο ενός φιλόξενου,
Σχολείου, δέκα έφηβοι που συμμετείχαν σε μια ομάδα εμψύχω¬σης και προσανατολισμού ζωής, ανέβασαν με μεράκι ένα δρώ¬μενο με θέμα “Ο δρόμος της Εφηβείας”.
Πάνω στο σανίδι του θεάτρου, με τρόπο απλό και άμεσο μίλη¬σαν για τους εαυτούς τους, για τα “πρέπει” που τους πνίγουν, τους φόβους που αγωνίζονται να αξιοποιήσουν για να τους βγά¬λουν σε καλό, τις εύκολες και επικίνδυνες “εξόδους” απ’ την ζωή, τον αγώνα που κάνουν να βρούνε το δρόμο τους, να χτίσουν τη ζωή τους ,ώστε να ‘χει νόημα.
Στην αρχή μπερδεμένοι, χαμένοι, γεμάτοι από πλήθος πληρο¬φορίες, τριγυρισμένοι από πολλαπλά ερεθίσματα, φοβισμένοι, ντρεσαρισμένοι, έφτασαν να τολμούν να ακούσουν την καρδιά τους και να αρχίσουν να ψάχνουν το δρόμο τους, τα θέλω τους, τις ανάγκες τους. Σιγά – σιγά με την βοήθεια όλων αυτών των συναισθημάτων που στην αρχή τους είχαν ακινητοποιήσει, άρχι¬σαν να υφαίνουν τους δικούς τους δρόμους, στηρίζοντας ο ένας τον άλλον, νιώθοντας ο ένας τον άλλο. Στο τέλος του δρώμενου, έφθασαν να ανοίξουν τα φτερά τους για να πουν: Όταν θες κάτι μπορείς να το πετύχεις. Αρκεί βέβαια να ξέρεις τι θέλεις..
Το δρώμενο τελείωσε παίρνοντας μαζί του την παγωνιά του Θεάτρου, σφουγγίζοντας την υγρασία της αίθουσας, υγραίνοντας τα μάτια των θεατών, αγγίζοντας τις καρδιές μας. Το δρώμενο ή μάλλον οι έφηβοι συγκίνησαν όλους τους θεατές. Τι σημασία έχει αν ήταν 14, 17 ή 16; Ήταν εκεί, ενωμένοι σε μια προσπά¬θεια με ένα στόχο… να μας μεταφέρουν αυτό που ζήσαμε όσο ψάχνανε να βρούνε το δρόμο τους, όσο ψηλάφιζαν την εφηβεία, να μας βάλουν μέσα στο κλίμα που οι καρδιές τους πάλλονταν, να μας κάνουν να τους νιώσουμε. Τα κατάφεραν. Η συγκίνη¬ση μας είχε τυλίξει και νιώθαμε ζεστά. Όλοι μας είχαμε μνήμες που τις ξαναβιώσαμε, που μας αναστάτωσαν. Η εφηβεία με τις υπερβολές της, τους φόβους της, με τις ανατροπές της, τις επα¬ναστάσεις της, με τα έντονα και ακραία συναισθήματά της, μας αγγίζει κάθε φορά που περνάμε μια φάση επαναπροσδιορισμού.
Μήπως μια τέτοια φάση δεν περνάμε όποτε στη ζωή μας ψάχνουμε το δρόμο μας, ξαναχαράζουμε την πορεία μας, ανα¬ρωτιόμαστε ποιοι είμαστε; που πάμε; και γιατί;
Όταν πονάς, φοβάσαι, νιώθεις χαμένος, δεν ξέρεις τι θέλεις, όταν νιώθεις μόνος, όταν δεν έχεις κανέναν να μοιραστείς τον πόνο σου, τις ανησυχίες σου, τους εφιάλτες ή τα όνειρά σου, όταν δέχεσαι μηνύματα αντιφατικά και συγκρουόμενα μέσα στην οικογένειά σου αλλά και έξω απ’ αυτή, όταν πνίγεσαι απ’ τα “πρέπει”, όταν βαριέσαι και προσπαθείς να γεμίσεις τις ώρες σου με ανούσια πράγματα κινδυνεύεις να προσπαθήσεις να ξεφύγεις απ’ τη ζωή, μέσα από επικίνδυνες “εξόδους” και να αποκτήσεις εξαρτήσεις από ουσίες, από τσιγάρο, από ποτό, από πολύ φαϊ.
Ο Γ. Β. Βασιλείου, γνωστός ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής οικο¬γενείας – τόνιζε ότι η χειρότερη εξάρτηση, ο χειρότερος εθισμός, είναι ο εθισμός σε μια ζωή δίχως νόημα.
Στη ζωή χρειάζεται να έχουμε επιμονή, υπομο¬νή και πίστη. Απ’ αυτή την πίστη που με κόπο μετατρέπει την άγονη γη σε γόνιμη. Απ’ αυτή την πίστη που έκανε τους μονα¬χούς στα Μετέωρα να διασχίζουν με το πνεύμα τους τα βράχια. Απ’ αυτή την πίστη που υπηρετεί το μεγαλείο της ζωής.
Στο Κέντρο Πρόληψης του Δήμου Γλυφάδας οργανώνουμε ομάδες εφήβων με στόχο την “εκπαίδευσή” τους στο πώς να επιλέγεις, πώς να συγκρούεσαι με το πρόσωπο κύρους-κάτι που στην εφηβεία είναι αναπόφευκτο- πώς να βάζεις στη ζωή σου νόημα κάνοντάς την πιο δημιουργική. Οι έφηβοι που συμμετείχαν στις ομάδες μας θεωρούν πολύ σημαντικό και μόνο που μπόρεσαν να σχετιστούν με ομήλικούς τους και να μοιραστούν συναισθήματα και εμπειρίες τους (75%). Όμως, η ίδια η συνεργασία και οι σχέσεις με τους άλλους που μοιάζουν τόσο τροφοδοτικές, είναι αυτή που τους δυσκόλεψε περισσότερο (45%).
Η δουλειά αυτή με τους έφηβους γίνεται πιο αποτελεσματική όταν παράλληλα εκπαιδεύονται σε καινούργιες δεξιότητες που χρειάζεται ο άνθρωπος σήμερα, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί. Όποτε το πετυχαίνουμε αυτό, τα αποτελέσματα είναι πολύ αισιόδοξα.
Μια που ο καθένας μας από το ρόλο του κάθε φορά που προσπαθεί να ψάξει τι στόχους έχει, τι ζωή θέλει να ζήσει, κάθε φορά που σκύβει με ευθύνη και αγωνία πάνω απ’ τη ζωή του, κάθε φορά που κρα¬τάει με πίστη το νόημα της ζωής του, κάθε φορά που χαράζει με πίστη την πορεία του, κάθε τέτοια φορά γίνεται πιο ανθρώπινος, πιο “έφηβος”, πιο ελεύθερος να υπηρετήσει με κάθε κομμάτι του είναι του, κάθε κύτταρό του τη δημιουργική ζωή, τη γεμάτη ζωή, γίνεται πιο έτοιμος να πει: “όταν θες κάτι μπορείς να το πετύχεις”.
Αρκεί βέβαια να ξέρεις τι θέλεις…..
Αρκεί βέβαια να έχεις την διάθεση να το ψάξεις.
Αρκεί βέβαια να το ψάχνεις εκεί που το έχασες και όχι εκεί που έχει φως όπως έκανε ο Χότζας.
Μελίνα Χαρατσίδου, Ψυχολόγος
Επιστημονικά υπεύθυνη του Κέντρου Πρόληψης Δήμου Γλυφάδας